مسلمان معلوم الهويّه مقدّم بدارند ؛ از مجهول الهويّه‌ها انتخاب كنند چون اگر اهانتى هم هست ، به يك مجهول الهويّه باشد نه به يك معلوم الهويّه . اگر بگوييد : مجهول الهويّه هم نداريم ، حتماً از معلوم الهويّه‌ها بايد استفاده كنيم ، باز مىگويند : افرادى كه شخصيتشان در ميان ديگران يك شخصيت اسلامى است ( مثل علما و مراجع تقليد ) بدن غير او را بر او مقدّم بدارند . همهء اينها مسئلهء باب تزاحم است و اين خودش باب بسيار وسيعى است ، گو اينكه خوب عمل نمىشود . يك وظيفهء بزرگ براى مجتهدين ، آشنايى با موضوعات است . فقيه اگر با موضوعات آشنا نباشد ، اهميتها را درك نمىكند . وقتى كه اهميتها را درك نكند ، بسا هست كه روى موضوع كوچكتر پافشارى مىكند و موضوع بزرگتر را از دست مىدهد . ولى اسلام اين راه را جلو پاى او گذاشته است . لزوم شناخت شرايط زمان توسط مجتهدين اينجا آن جايى است كه واقعاً بر فقها و مجتهدين واجب مىشود كه شرايط زمان خودشان را بشناسند ، يعنى اهم و مهم‌ها را در زمانهاى مختلف بشناسند . اگر بشناسند ، بسيارى از مشكلاتى كه امروز طرح مىشود و واقعاً به صورت يك موضوع مشكل و يك بن بست وجود دارد از ميان مىرود . اين ، يك راه است در انطباق اسلام با مقتضيات زمان : تغيير قانون اسلامى ، اما تغييرى كه نسخ نيست ، تغييرى كه خود اسلام اجازه داده است . خودش وضع قوانين خود را به گونه‌اى قرار داده است كه بالنتيجه در شرايط مختلف ، زمانهاى مختلف ، مكانهاى مختلف فرق مىكند . حتى خوردن شراب ؛ چقدر در اسلام روى اين حرام تأكيد شده ؟ ! اين ديگر قابل بحث نيست . ولى واقعاً اگر در جايى حفظ جانى موقوف به آن بود - كه تشخيص آن هم با پزشكان است و با فقها نيست - و پزشكى گفت حفظ اين جانِ محترم و اين مسلمان - غير مسلمان را كه اسلام مىگويد او به شريعت و قانون خودش عمل مىكند - منحصراً موقوف به اين است كه مشروب بخورد ، [ فقها ] مىگويند بخورد ، چرا ؟ چون از نظر اسلام حفظ جان او از نخوردن مشروب مهمتر است . [ حال ] مسئلهء پزشكى نباشد : اگر كسى در شرايطى قرار گرفته كه دارد از تشنگى از ميان مىرود و بايد مايعى - به هر شكلى كه مىخواهد باشد - به او برسد و